Het valt me de laatste tijd op dat veel bedelaars in Milaan rondlopen met wat ik best kan omschrijven als "een scheve voet". De voet in kwestie is naar binnen geplooid en het been wordt stijf voortgesleept. Net als de moeder met de kussens onder haar schort en de man met schijnamputaties zittend op het skateboard, is hier sprake van een simulatie, een geijkt toneeltje dat het archetype van de hulpeloze bedelaar naar de kroon steekt. Rondhoppen met een dergelijke voet speelt in op de veronderstelling dat mensen die zich met moeite kunnen voortbewegen door de ruimte, ondersteund dienen te worden. Het treft me dat er een soort onuitgesproken overeenkomst is dat we ons al wandelend door de ruimte moeten voortbewegen. Wie zich niet op deze manier verplaatst, wijkt af van de norm en wekt als dusdanig ofwel medelijden op (het gevoel waar de bedelaars op azen) ofwel een zekere walging (een beetje zoals we in een wiegje een kind met een waterhoofd zouden aantreffen). Het is interessant om te zien dat ook pakistani's dit meem hebben gekopieerd en nu droef strompelend door de milanese metro meanderen. Als de deuren open klappen wandelen ze gemoedelijk naar de volgende wagon om daar terug de pose van klapvoet aan te nemen. De tragiek is, zoals Baudrillard in zijn La précession des simulacres (1984) met het voorbeeld van de zogezegde homofiele soldaat die uit het leger moest worden ontslaan beschreef, dat wie de realiteit op een dergelijke manier parodieert, kopieert, simuleert, op het eerste zicht niet langer van de werkelijk hulpbehoevende kan worden onderscheiden. Dat de bedelaar in kwestie zich niet bewust is van het opzichtelijke van zijn bedrog, wekt meer medelijden op dan een bedelaar zelf. Of misschien zijn ze net daarop uit, in een karikaturale, unheimliche verhulling van het doorzichtige. Voor de echte bedelaar blijft er geen mogelijkheid over dan het spel mee te spelen en méér en beter te simuleren. Ook in de onderwereld van de verstoten hulpbehoevende is er concurrentie.
20090623
Zóo is het maar
'Fiat voluntas' (Uw wil geschiede, Mattheus 6:10), lezen we op de grafsteen van de op eenendertigjarige leeftijd aan tering overleden dichter Peter Augustus de Génestet, wiens uitgever in 1860 zijn verzoek om het accent op zijn naam weg te laten had genegeerd, en bijgevolg bekend is gebleven als P.A. de Génestet. (zie http://www.kb.nl/dichters/genestet/genestet-02.html voor een Davidsfondachtige samenvatting van 's mans leven)
De Génestet is zich er reeds gedurende zijn leven van bewust dat hij geen Shakespeare is. In 1861 omschrijft hij zijn “poëzij” als volgt: “niet zeer ruim, niet zeer hoog en vrij alledaagsch; familie-poëzy, voor ieder begrijpelijk, gemoedelijk, niet te diep, niet te stout, vooral ook niet raar of onstichtelijk... Zóo is het maar!” Ja ja, zo is het maar. (Voor wie durft: http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/genestet/, waar een Hollandse cyberklerk zijn volledig oeuvre heeft ingevoerd) De verdediging van zijn middelmatigheid klinkt soms aandoenlijk (“uwe verwachting zij nederig, uwe belangstelling hartelijk, uw kritiek verschoonend”), soms misselijkmakend (“Ach weest niet boos op mijn boeksken, omdat ik den moed heb gehad u tegen te vallen.”) Zelfverklaard "luchtig" schrijven, "zóo is het maar!", maar of een dichter die zich op een dergelijke expliciet-kruiperige manier poogt te beschermen tegen kritiek van bovenaf daar ook werkelijk mee wegkomt, vel ik liever geen oordeel. Mij interesseert enkel één zogenaamd "leekedichtje" van zijn hand:
Neen op des levens kronkelpâen,
veel wijzer is mijn keuze:
niet óverdoen – maar voorwaarts gaan,
schoon struikelend, zij de leuze!
Wellicht zonder het te beseffen heeft De Génestet voor een waar unicum in de Nederlandse Woordenboekcitatenliteratuur gezorgd: "schoon struikelend" is de enige positieve connotatie van "struikelen" die eender welk Nederlands woordenboek ooit heeft opgenomen. Fiat Voluptas!
De Génestet is zich er reeds gedurende zijn leven van bewust dat hij geen Shakespeare is. In 1861 omschrijft hij zijn “poëzij” als volgt: “niet zeer ruim, niet zeer hoog en vrij alledaagsch; familie-poëzy, voor ieder begrijpelijk, gemoedelijk, niet te diep, niet te stout, vooral ook niet raar of onstichtelijk... Zóo is het maar!” Ja ja, zo is het maar. (Voor wie durft: http://cf.hum.uva.nl/dsp/ljc/genestet/, waar een Hollandse cyberklerk zijn volledig oeuvre heeft ingevoerd) De verdediging van zijn middelmatigheid klinkt soms aandoenlijk (“uwe verwachting zij nederig, uwe belangstelling hartelijk, uw kritiek verschoonend”), soms misselijkmakend (“Ach weest niet boos op mijn boeksken, omdat ik den moed heb gehad u tegen te vallen.”) Zelfverklaard "luchtig" schrijven, "zóo is het maar!", maar of een dichter die zich op een dergelijke expliciet-kruiperige manier poogt te beschermen tegen kritiek van bovenaf daar ook werkelijk mee wegkomt, vel ik liever geen oordeel. Mij interesseert enkel één zogenaamd "leekedichtje" van zijn hand:
Neen op des levens kronkelpâen,
veel wijzer is mijn keuze:
niet óverdoen – maar voorwaarts gaan,
schoon struikelend, zij de leuze!
Wellicht zonder het te beseffen heeft De Génestet voor een waar unicum in de Nederlandse Woordenboekcitatenliteratuur gezorgd: "schoon struikelend" is de enige positieve connotatie van "struikelen" die eender welk Nederlands woordenboek ooit heeft opgenomen. Fiat Voluptas!
Waarom deze eer precies blagaai P. A. de Génestet te beurt valt, dient dan ook even gemediteerd.
20090619
Schudden na gebruik
Ik ben van mening dat weinig dingen zo mooi en aandoenlijk zijn als iemand zien struikelen. Om nog maar te zwijgen van het gevoel dat ik ervaar als ik zelf struikel.
Deze blog is een poging dit bijzondere en door sommigen misschien als sadistisch of sadomasochistisch beschouwde gevoel te duiden en te verklaren.
Struikelen bezit een spontaniteit en puurheid waar weinig menselijke handelingen mee kunnen wedijveren – in hoeverre we bij “struikelen” natuurlijk over een “handeling” kunnen spreken. Struikelen gebeurt met name onverwacht. Men wil, in normale omstandigheden, niet struikelen. Men handelt niet. Doen alsof men struikelt heeft doorgaans iets potsierlijks. De goeie acteur, of voetballer, zal er wel mee wegkomen, maar de quintessentiële ervaring van het controleverlies, de verbinding met het onverwachte, onplaatsbare, zal deze "valse" struikelende nooit ervaren. Precies in dit controleverlies schuilt een eerste boeiende paradox. Als we het “stappen” namelijk verbinden met cultuur, met de manier waarop we geacht worden ons door de wereld voort te bewegen (id est: liefst zonder te struikelen) en het “struikelen” met een zeker “natuurlijke”, primitieve dimensie waar we even mee in aanraking komen, met die intense mix van schrik en verrassing; als we, anders gesteld, stellen dat we door te struikelen in zekere zin dichter bij de “natuur” komen, en verder van de “cultuur” komen te staan, dan blijkt dit contradictorisch: het struikelen is net gedefinieerd door die cultuur. Het is nog maar de vraag of een indiaan die aan een wortel blijft haperen ook kan worden beschreven als “struikelend”; zijn bewegend lichaam verhoudt zich immers op een fundamenteel andere, minder gecodificeerde, manier tot de buitenwereld.
Men kan zich dan afvragen hoe een concept als struikelen is ontstaan. Is het typisch menselijk of struikelen dieren ook? Of struikelen ze enkel wanneer ze antropomorf worden “in het gareel gehouden”, zoals paarden in een parade? Hoezeer is struikelen verweven met zoiets alledaags als “stappen” (struikelen we nog als we aan het lopen zijn? Kan een rolstoelgebruiker struikelen)? En hoe komt het dat “struikelen” een sterke negatieve connotatie bezit? Want wat is er uiteindelijk mis met struikelen: we verliezen even de controle, maar weten ons net op tijd te redden (anders spreken we van "vallen")? Waarom schamen we ons soms als we struikelen? Hoe gedragen we ons na een struikelende beweging? Waarom vinden we iemand die struikelt soms grappig, soms aandoenlijk? Hoe vaak struikelen mensen? Hoe vaak zien we dat iemand struikelt? Waaraan denken we als we struikelen?
Over al deze vragen zullen we in deze blog reflecteren. De beschouwingen zijn intuïtief van aard, doch steeds in de mate van het mogelijke theoretisch onderbouwd. Ik sta sceptisch tegenover academisch fetisjisme: de manier waarop universiteiten kennis opdelen in faculteiten en studenten motiveren in één bepaald veld onderzoek te verrichten (en verplichten om voortdurend te refereren en zich te hoeden voor plagiaat) is nefast voor een helder en toegankelijke visie op de zaken en werkt op lange termijn contraproductief. De reflecties hier zullen linguïstisch (zowel semantisch, lexicologisch, taalcontrastief, etymologisch, morfologisch, discursief als fonologisch), psychologisch, historisch, cognitief, biologisch-evolutionair, geografisch, cognitief-neurologisch, sociologisch, artistiek, humoristisch, filosofisch en literair van aard zijn.
Deze blog is een poging dit bijzondere en door sommigen misschien als sadistisch of sadomasochistisch beschouwde gevoel te duiden en te verklaren.
Struikelen bezit een spontaniteit en puurheid waar weinig menselijke handelingen mee kunnen wedijveren – in hoeverre we bij “struikelen” natuurlijk over een “handeling” kunnen spreken. Struikelen gebeurt met name onverwacht. Men wil, in normale omstandigheden, niet struikelen. Men handelt niet. Doen alsof men struikelt heeft doorgaans iets potsierlijks. De goeie acteur, of voetballer, zal er wel mee wegkomen, maar de quintessentiële ervaring van het controleverlies, de verbinding met het onverwachte, onplaatsbare, zal deze "valse" struikelende nooit ervaren. Precies in dit controleverlies schuilt een eerste boeiende paradox. Als we het “stappen” namelijk verbinden met cultuur, met de manier waarop we geacht worden ons door de wereld voort te bewegen (id est: liefst zonder te struikelen) en het “struikelen” met een zeker “natuurlijke”, primitieve dimensie waar we even mee in aanraking komen, met die intense mix van schrik en verrassing; als we, anders gesteld, stellen dat we door te struikelen in zekere zin dichter bij de “natuur” komen, en verder van de “cultuur” komen te staan, dan blijkt dit contradictorisch: het struikelen is net gedefinieerd door die cultuur. Het is nog maar de vraag of een indiaan die aan een wortel blijft haperen ook kan worden beschreven als “struikelend”; zijn bewegend lichaam verhoudt zich immers op een fundamenteel andere, minder gecodificeerde, manier tot de buitenwereld.
Men kan zich dan afvragen hoe een concept als struikelen is ontstaan. Is het typisch menselijk of struikelen dieren ook? Of struikelen ze enkel wanneer ze antropomorf worden “in het gareel gehouden”, zoals paarden in een parade? Hoezeer is struikelen verweven met zoiets alledaags als “stappen” (struikelen we nog als we aan het lopen zijn? Kan een rolstoelgebruiker struikelen)? En hoe komt het dat “struikelen” een sterke negatieve connotatie bezit? Want wat is er uiteindelijk mis met struikelen: we verliezen even de controle, maar weten ons net op tijd te redden (anders spreken we van "vallen")? Waarom schamen we ons soms als we struikelen? Hoe gedragen we ons na een struikelende beweging? Waarom vinden we iemand die struikelt soms grappig, soms aandoenlijk? Hoe vaak struikelen mensen? Hoe vaak zien we dat iemand struikelt? Waaraan denken we als we struikelen?
Over al deze vragen zullen we in deze blog reflecteren. De beschouwingen zijn intuïtief van aard, doch steeds in de mate van het mogelijke theoretisch onderbouwd. Ik sta sceptisch tegenover academisch fetisjisme: de manier waarop universiteiten kennis opdelen in faculteiten en studenten motiveren in één bepaald veld onderzoek te verrichten (en verplichten om voortdurend te refereren en zich te hoeden voor plagiaat) is nefast voor een helder en toegankelijke visie op de zaken en werkt op lange termijn contraproductief. De reflecties hier zullen linguïstisch (zowel semantisch, lexicologisch, taalcontrastief, etymologisch, morfologisch, discursief als fonologisch), psychologisch, historisch, cognitief, biologisch-evolutionair, geografisch, cognitief-neurologisch, sociologisch, artistiek, humoristisch, filosofisch en literair van aard zijn.
Abonneren op:
Posts (Atom)
