Ik ben van mening dat weinig dingen zo mooi en aandoenlijk zijn als iemand zien struikelen. Om nog maar te zwijgen van het gevoel dat ik ervaar als ik zelf struikel.
Deze blog is een poging dit bijzondere en door sommigen misschien als sadistisch of sadomasochistisch beschouwde gevoel te duiden en te verklaren.
Struikelen bezit een spontaniteit en puurheid waar weinig menselijke handelingen mee kunnen wedijveren – in hoeverre we bij “struikelen” natuurlijk over een “handeling” kunnen spreken. Struikelen gebeurt met name onverwacht. Men wil, in normale omstandigheden, niet struikelen. Men handelt niet. Doen alsof men struikelt heeft doorgaans iets potsierlijks. De goeie acteur, of voetballer, zal er wel mee wegkomen, maar de quintessentiële ervaring van het controleverlies, de verbinding met het onverwachte, onplaatsbare, zal deze "valse" struikelende nooit ervaren. Precies in dit controleverlies schuilt een eerste boeiende paradox. Als we het “stappen” namelijk verbinden met cultuur, met de manier waarop we geacht worden ons door de wereld voort te bewegen (id est: liefst zonder te struikelen) en het “struikelen” met een zeker “natuurlijke”, primitieve dimensie waar we even mee in aanraking komen, met die intense mix van schrik en verrassing; als we, anders gesteld, stellen dat we door te struikelen in zekere zin dichter bij de “natuur” komen, en verder van de “cultuur” komen te staan, dan blijkt dit contradictorisch: het struikelen is net gedefinieerd door die cultuur. Het is nog maar de vraag of een indiaan die aan een wortel blijft haperen ook kan worden beschreven als “struikelend”; zijn bewegend lichaam verhoudt zich immers op een fundamenteel andere, minder gecodificeerde, manier tot de buitenwereld.
Men kan zich dan afvragen hoe een concept als struikelen is ontstaan. Is het typisch menselijk of struikelen dieren ook? Of struikelen ze enkel wanneer ze antropomorf worden “in het gareel gehouden”, zoals paarden in een parade? Hoezeer is struikelen verweven met zoiets alledaags als “stappen” (struikelen we nog als we aan het lopen zijn? Kan een rolstoelgebruiker struikelen)? En hoe komt het dat “struikelen” een sterke negatieve connotatie bezit? Want wat is er uiteindelijk mis met struikelen: we verliezen even de controle, maar weten ons net op tijd te redden (anders spreken we van "vallen")? Waarom schamen we ons soms als we struikelen? Hoe gedragen we ons na een struikelende beweging? Waarom vinden we iemand die struikelt soms grappig, soms aandoenlijk? Hoe vaak struikelen mensen? Hoe vaak zien we dat iemand struikelt? Waaraan denken we als we struikelen?
Over al deze vragen zullen we in deze blog reflecteren. De beschouwingen zijn intuïtief van aard, doch steeds in de mate van het mogelijke theoretisch onderbouwd. Ik sta sceptisch tegenover academisch fetisjisme: de manier waarop universiteiten kennis opdelen in faculteiten en studenten motiveren in één bepaald veld onderzoek te verrichten (en verplichten om voortdurend te refereren en zich te hoeden voor plagiaat) is nefast voor een helder en toegankelijke visie op de zaken en werkt op lange termijn contraproductief. De reflecties hier zullen linguïstisch (zowel semantisch, lexicologisch, taalcontrastief, etymologisch, morfologisch, discursief als fonologisch), psychologisch, historisch, cognitief, biologisch-evolutionair, geografisch, cognitief-neurologisch, sociologisch, artistiek, humoristisch, filosofisch en literair van aard zijn.
Deze blog is een poging dit bijzondere en door sommigen misschien als sadistisch of sadomasochistisch beschouwde gevoel te duiden en te verklaren.
Struikelen bezit een spontaniteit en puurheid waar weinig menselijke handelingen mee kunnen wedijveren – in hoeverre we bij “struikelen” natuurlijk over een “handeling” kunnen spreken. Struikelen gebeurt met name onverwacht. Men wil, in normale omstandigheden, niet struikelen. Men handelt niet. Doen alsof men struikelt heeft doorgaans iets potsierlijks. De goeie acteur, of voetballer, zal er wel mee wegkomen, maar de quintessentiële ervaring van het controleverlies, de verbinding met het onverwachte, onplaatsbare, zal deze "valse" struikelende nooit ervaren. Precies in dit controleverlies schuilt een eerste boeiende paradox. Als we het “stappen” namelijk verbinden met cultuur, met de manier waarop we geacht worden ons door de wereld voort te bewegen (id est: liefst zonder te struikelen) en het “struikelen” met een zeker “natuurlijke”, primitieve dimensie waar we even mee in aanraking komen, met die intense mix van schrik en verrassing; als we, anders gesteld, stellen dat we door te struikelen in zekere zin dichter bij de “natuur” komen, en verder van de “cultuur” komen te staan, dan blijkt dit contradictorisch: het struikelen is net gedefinieerd door die cultuur. Het is nog maar de vraag of een indiaan die aan een wortel blijft haperen ook kan worden beschreven als “struikelend”; zijn bewegend lichaam verhoudt zich immers op een fundamenteel andere, minder gecodificeerde, manier tot de buitenwereld.
Men kan zich dan afvragen hoe een concept als struikelen is ontstaan. Is het typisch menselijk of struikelen dieren ook? Of struikelen ze enkel wanneer ze antropomorf worden “in het gareel gehouden”, zoals paarden in een parade? Hoezeer is struikelen verweven met zoiets alledaags als “stappen” (struikelen we nog als we aan het lopen zijn? Kan een rolstoelgebruiker struikelen)? En hoe komt het dat “struikelen” een sterke negatieve connotatie bezit? Want wat is er uiteindelijk mis met struikelen: we verliezen even de controle, maar weten ons net op tijd te redden (anders spreken we van "vallen")? Waarom schamen we ons soms als we struikelen? Hoe gedragen we ons na een struikelende beweging? Waarom vinden we iemand die struikelt soms grappig, soms aandoenlijk? Hoe vaak struikelen mensen? Hoe vaak zien we dat iemand struikelt? Waaraan denken we als we struikelen?
Over al deze vragen zullen we in deze blog reflecteren. De beschouwingen zijn intuïtief van aard, doch steeds in de mate van het mogelijke theoretisch onderbouwd. Ik sta sceptisch tegenover academisch fetisjisme: de manier waarop universiteiten kennis opdelen in faculteiten en studenten motiveren in één bepaald veld onderzoek te verrichten (en verplichten om voortdurend te refereren en zich te hoeden voor plagiaat) is nefast voor een helder en toegankelijke visie op de zaken en werkt op lange termijn contraproductief. De reflecties hier zullen linguïstisch (zowel semantisch, lexicologisch, taalcontrastief, etymologisch, morfologisch, discursief als fonologisch), psychologisch, historisch, cognitief, biologisch-evolutionair, geografisch, cognitief-neurologisch, sociologisch, artistiek, humoristisch, filosofisch en literair van aard zijn.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten